Category: Uncategorized @isv

🌾 Krvna inženjerija: Rezerva prěžyvanja (Čast 3)

V surovoj arhitekturě slovjanskogo roda děti i mladši bratja s sestrami — to ne jest prosto radost, ale strategična rezerva prěžyvanja, fizična investicija v jutrěšnji dnj. Ihna prědčasna smrť prijimaje se ne samo kako lična tragedija, ale i kako katastrofično pokvarjenje samogo mehanizma nasledstvenosti, ktory ostavljaje starcev bezzaščitnymi prěd licem Navi i ubožstva.

🌱 Lěgka prěměnuška

Syn v seljanskoj rodině — to jest buduci hospodar, krmilec i jediny garant spokojenoj starosti. V sěvernorusskyh pričitanijah jego prěmo nazyvajut «smenuškoj-nadějuškoj» ili «lěgkoj pereměnuškoj», a v Ukrajině — «moja pereminočka». Utrata mladogo junaka ruši prirodny těk vrěmene. V plačah jego sravnivajut s «nedozrěloj jagodoj» i «nedorosloj jablonkoj». Roditelji, oplakivajuči junaka, kričat o razpadu glavnogo porjędka: on musěl pri starosti lět ih krmiti, a potom — rodne kosti pogrebsti.

🧶 Iskaljnica i pomoćnica

Dšči se vključaje v trudovy ritm od malyh lět. V ukrajinsko-bělorusskoj tradiciji jejny obraz često jest lišeny bajkovoj pozloty — to jest bezotkazna raboča sila. Mati rydaje nad jejnym tělom, perečisljajuči bezkonečny spisok děl: dšči i «švačečka» (švylja), i «prjašečko» (prědlica), i «pomituško» (pometaljnica). V ukrajinskyh plačah sretaje se pronikavo nazvanje — «moja iskaljnica». To jest ta, ktora vyiskivala vši v materinskoj glavě — intimny, monotonny trud, ktory se dověrjaje samo najblizšim, krvnym ženam, simbolizujuči bezprikornu fizičnu i duševnu skrb. Sěvernorusska pričat, naprotiv, nerědko maljuje umrlu dčku kako bajkovu carevnu v bogatyh oděvah, ktoru tęžkoju rabotoju ne utrudnjali, ale posadžali v krasnom kųtu, podkrěsljajuči status rodovitoj i ljubimoj nevěsty.

🛡 Sbrěgatelj voljušky

Starši brat prirodno bere na sebe funkcije otca-zaščitnika. V sěvernorusskyh pričitanijah on jest glavna opora osirotělyh sester. Dlja nevydanoj děvicy on vystupaje kako «sbrěgatelj děvičjej voljušky» — toj, kto brani jejnu česť i socialny status do svadby. On takože «povozniček», ktory vozi sestry na guljanja i prazdniki. Starši brat prijemlje padlu zastavu «boljšaka», udrživajuči razděljenyh sirot v jedinom rodovom pesti, ne pozvaljajuči im stati bezzaščitnoju «čudžoju čudžinoju».

ꏍꏍꏍꏍꏍꏍꏍ

V tradicionalnom porjędku dětę nigda ne prinadlěži samo sebě. Ono jest živy člěn v neprěryvnom lancu obvęzkov, kde dolg prěd prědkami plati se tęžkym trudom na polzu starših. Potratiti «smenušku» — znači raztrgnuti tutoj lanec, osuždžajuči ves rod na gasnjenje i socialnu smrť, ibo v světě fizičnoj borby nesposobny k trudu starec bez mladogo pomoćnika jest osudženy.

🗝 V tradicionalnoj kulturě děti rano stavali polnovrědnoju rabočeju siloju i oporoju rodiny. V ktory moment, po vašemu mněnju, modernyh odnosov my potratili to vnimanje děteta kako «směnnika» i trudovnika, i v ktoryh bytovyh maličkostjah vy ješče zaměčajete odzvuki tutoj drevnoj strogoj jerarhije starših i mladših?

Podrobnějše o temě čitajte: L.N. VINOGRADOVA «Člověk v roli obrazcovogo semjanina (po dannym vostočnoslovjanskyh pričitanij)»

#folklor #etnografija #slovjanskestradicije #rodina #pričitanja

🕯 Krvna inženjerija: Os vsesvěta (Čast 2)

Ako muž v slovjanskoj semejnoj arhitektuře udrživaje vněšnji rubež, to mati i žena formujut jego vnutrěšnju gravitaciju, samu os vsesvěta. V pogrebnyh plačah vostočnyh Slovjanov utrata materi — to ne jest prosto lično gore, to jest ontologičesko srušenje samogo doma. Bez njeje fizičesky prostor v jedno mgnjenje oka utračivaje svoj sveti smysl: dom staje temny, gluhy, němy i «pustyly», kako se govori na Ruskom Sěveru.

🏚 Studena tverd

V ukrajinskoj naricateljskoj tradiciji fiksiruje se strasny prostorovoj pomak: vrativši se s pogreba, dći nariče, že se prislanja k stěně — a ona veće ne grěje, dom jakoby jest toj samy, ale v njem nema utěšenja. Zvuči točna formula raspada: «Та и та хата, и та стриха [strěha], та у хати не та утиха». Peć stoji na městu, ale okolo njeje veće nema besědy, pragi sut te same, ale razgovorov veće ne čkaje se. Dom bez gospodynje vraćaje se v stanje čudžej, neprijaznoj materije, ktora ne može zaštititi sirotu.

🗣 Tajno slovce

Mati vystupaje ne samo kako prělja, ženjka i krmilica, ale i kako glavny komunikator, črěz kotorogo se dostiže cirkulacija zaštitnoj sily v rodu. Na Ruskom Sěveru mater nazyvajut «tajnoju razgovorčiceju» (ili «dumščiceju»), a jejnu reč — «tajnym slovecuškom». To ne sut prosto stolne besědy. To jest uzavrjeny od čudžincev, intimny kanal vezi, črěz ktory mati snimaje naprjęženost, lěči bolj i prědaje skryto znanje. Kogda člověk izgubi mater, on lišaje se togo jedinogo «tajnogo slovca», ktoro jest sposobno zapečatiti gore i sobrati razsypany svět vjedno.

⚖ Utěljesnjena Pravda

V ukrajinsko-běloruskoj tradiciji položenie materi podnimaje se do urovnja absolutnogo etičeskogo zakona — ona totalno otoždestvljuje se s Pravdoju. Dćeri kričęt nad pokojnoju: «Моя ненько… моя правдонько вирнесенька!». Mati tu — to jest najvyša instancija pravovernosti i krvnoj iskrenosti. Osirotěli děti utvrđujut katastrofu: «Ми вже від нікого не будем мати правди» (My veće ni od kogo ne polučimo pravdy). Izgubiti mater — znači izgubiti jediny izvor absolutnoj, nepokolebljivoj istiny v světu, kđe vsi ostali sut — «čudža čudžina».

Prodolženje slěduje…

ꏍꏍꏍꏍꏍꏍꏍ

Utrata materi v slovjanskom obrazu světa — to jest fundamentalna pokvara samogo prostora. Mati vystupaje generatorom toje nevidimoj substancije, ktora prěobražaje mrtve brvna sruba v svęty, zašticeny Rubež. Izčezaje ona — i dom nemědlenno propadaje v prvobytny haos, kđe nema ni tepla, ni «tajnogo slovca», ni najvyšej «pravdy», a člověk ostaje sam na sam so skvoznjakami Bezodny.

🗝 Spoměnite si momenty iz dětinstva ili doroslogo žitja, kogda fizična prisutnost opreděljenogo člověka v jedno mgnjenje měnjala samo čutje prostora od neprijateljskogo do absolutno bezpečnogo. S pomoću kakyh nevidimyh, zdalo by se, domaćih melkočej gradi se tuta živa «os vsesvěta» v vašem sobstvenom domu?

#etnografija #slovjanskamitologija #folklor #mati #plače

METEOROLOGIČNA MAGIJA PRI SRBACH: vpis 3/3

Nebesna Straža: Zduhači i «Črtovi Vojevody»

Goj jesi! Poslědnja glava našeje balkanskoje hroniky. Govorili jesmo o tom, kako prosti ljudi branili svoje polja. Ale byli i ti, dlja ktoryh vojna s nebom byla sudba. V srbskyh i črnogorskyh gorah žili ljudi, ktoryh duša ne znala pokoja.

To nisu basni. Dlja seljanov to byla taka sama realnost, kako vshod slnca.

😴 Zduhači: Ljudi s sěnjo zmaja

V Črnogorě i Hercegovině znali su: medžu pastyrami i oračami hodet zduhači (ili «větrogonci»). Vo dne taky člověk ničim ne jest osoblivy — často mrkly, zamyslny, vsegda pospany. Ale kogda nebo nalivaje se olovom i vzdymaje se větr, jego lice měnja se. On slyši klič. Zduhač padaje tam, kde stoji, i pogrjažaje se v mrtvy sen. Probudžati jego ne lzě — tělo jest prazdno, i ako se jego dotkne, duša može ne najti puti nazad.

Dokla tělo spi, jego duh-dvojnik vzlečuje v oblaky. Tamo razviva se velika bitva. Zduhači jednogo sela sbyrajut se v čety, da by dali boj zduhačam-čudžincam. V nebu oni krušet jedin drugogo ne mečami, ale tim, čto pod ruku popalo, no v gigantskyh rozměrah: s korenjem vyrvanymi stolětjymi dubami, mlinarnymi žrnovami, ogromnymi bočkami. Ale najstrašnějše njihovo oružje — metly i lopaty. Tyn, kto v sej astralnoj bitvě otjme od vraga metlu, vozme sčestje i letorost dlja svojego sela. Probudiši se, zduhač často ne može vstati — cělo tělo jest v siničinah, ravno kako by on v istinu nosil kamenje cělu noč.

👹 «Črtov Vojevoda» Trivun

V Vostočnoj Srbiji «oblakopogonitelji» (gradobranitelji) borili se na javi, padajuči v bojny trans. Legendoju stal Trivun Selenič iz sela Kamenica. Seljani zvali su jego «Črtovym Vojevodoju» (Đavolji vojvoda). Jedva uzrěvši hmaru, on vyběgival v polje, treslo jego, oči obračali se gore. On vikal v nebo strašne, ritmične komandy na svojem, nikomu neponjatnom jezyku: «Raviše đaviše, naviše, kuriše!..» On ne prosil. On zapovědal běsam. On mahal rukami, obracajuči nebesne bataljony: «Nože, vpravo! Nazad, k Dunaju!». I oblaky slušali svojego generala.

🏃‍♂ Svęte bezumje Nikoly

Drugi branitelj, Nikola Stojkovič, činil inače. Uslyšavši grom, on sryval kapu (znak cělkovitoj otkrytosti silam) i běžal naproti buri, razdirajuči odeždu i kožu o trnje. On metal v nebo drobinky Roždestvenskogo pogača i, stojęči pod lěvkom, vodil dialog s mrtvcami-oběšenikami, to umoljajuči ih, to grozeči im imenem Boga.

💃 Padalice: Duša vně těla

Ženy ne ostavali nazad. «Padalice» (ženy, boljuče na paduču bolězň) mněli se najsilnějšimi braniteljkami. Njihov napad v času gromoviny ne byl bolězňju, ale časom bitvy: njihova duša vyletala, da by se borila s halami (demonami burje). A věštka Stana Tomič prosto vyhodila na prag i govorila s nebom, kako s zlym susědom, viđeči na oblakah konkretnyh mrtvcov: «Ej, Radomir, obračaj konje! Tu tebě ne jest nakryto!».

Ti ljudi byli živy štit občiny. Odvrženi i izbrani jednovrěmenno. Ljudi su se njih stronili, sčitajuči ih čarodejami, ale v dni žatvy ravno im nosili prve snopy i najlěpše dary. Ibo vsi znali: dokla selo spalo, oni bili se v nebesah za vsjaki klasok.

ꏍꏍꏍꏍꏍꏍꏍ

👇 Fenomen zduhača opisuje člověka s «dvojnym dnom»: zvonku on može byti tihi, pospany i nezamětny, ale vnutri jego drěmje bujna, stihijna sila, ktora probudžaje se jedino v času opasnosti. Srětali li jeste v žitju takyh ljudij — «spijučih vulkanov», ktori v obyčajnom žitju zdajut se pasivnymi, ale v kritičnoj situaciji naglo berut na sebe pravljenje haosom, dokla ostali panikujut? Ili, može byti, vy poznali v sem opisanji sebe?

Vjače podrobno o temě čitajte: N.I. Tolstoj «Očerki slavjanskogo paganstva».

#mifologijaslavjan #slavjanskamifologija

METEOROLOGIČNA MAGIJA U SRBOV: post 2/3

Mrtvci, pelenky i omana kalendarja

Prodolžavamo listati stranice srbskoj magije. Oružje i hrana — to jest samo pervy sloj. Glubje leži svjaz s prědkami i svętym vrěmenom.

👻 Zov Utopnika

V Dragačevu věrili: oblaky vodet «pogibalci» — ti, ktori umrli ne svojoju smrtju (utopnici, oběšenci). Oni pasut nebesne stada. Zato ženy izhodili i kričali, obraščajuči se k znatnym pokojnikam po imeni: «O Radojko Zimonja! Vrati tvoje byky… Ne pušćaj ih na naš hlěb!». Ili prizyvali utopnicu Stojanu: «Vrati stado, Stojana!».

👶 Magija Svojby: Svadba i Rodženje

Prědmety, svjezane s prěhodom (rodženje, brak, smrt), iměli su ogromnu silu:

🔸 Pogrebne: Mahali rubcem, ktorym podvezyvali čeljust mrtvcu, ili zastavoju s groba.

🔸 Svadbene: Nevešty vynosili svadbeny věnec i velum. Mahajuči věncem, oni govorili: «Ja jesm věnčana ovym věncem… idi [grad] věncem (gorskym hrbtom)!». Tuto jest igra slov: «věnac» — to jest i korona, i gora.

🔸 Rodilne: Kolébku s dětetom vystavljali na dvor. V potrěbu išli pelenky i povoji. V zaklinanjah často spominali «čudo»: «Děvčica sedmi lět rodila… pelenkami polje pokryla».

📅 Kalendarny Oklop

Srbi koristali silu glavnyh prazdnikov:

➤ Roždestvo: Kusok hlěba («česnica»), sloma i navet pepel od ognjišća v Badnji večer hranili su se cělo lěto. Vynosili ih i spaljali prěd oblakom. V něktoryh selah metali v nebo kuličky iz těsta, sdělane na Roždestvo.

➤ Jurjev dnj: Dělali krsty iz lěščiny (lěsnogo orěha). Vtykali ih v polja i na kryšy do vshoda slnca. Lěščina se sčitala drěvom, v ktoro ne bije grom.

➤ Trojica: Dělali osobive svěče (tri v jednoj), zažigali ih na Trojicu, a potom hranili dlja zahrony od grada.

➤ Pasha: Pervo okrašeno jaje («čuvarkuća» — hranitelj doma) zakopyvali v vinogradniku ili vynosili naprěti gradu.

🤥 Velika Omana

Oblak je bylo možno obmanuti. V Goračičah ženy kričali sosědkam s jednogo hlma na drugy: «O, Stanija! V ktory dnj byl Jurjev dnj?». Stanija dolžna byla slgati: «Na dva dnja ranjše!». Sčitalo se, že taka omana zbyvaje oblak s puta, i on othodi.

ꏍꏍꏍꏍꏍꏍꏍ

👇 Srbi koristali dlja zahrony vse, čto bylo svęto: od svadbenoj faly do roždestvennyh krušic. A imate li vy doma kaky-to prědmet, ktory ostal se od važnogo dogodka (svadby, jubileja), ktory hranite ne prosto kako pamęt, ale kako svojevěsny amulet, věrjuči, že v njem žive «sila» togo dnja?

Bolje podrobno o temě čitajte: N.I. Tolstoj «Očerki slavjanskogo jazyčestva».

#mitologijaslavjan #slavjanskamitologija

METEOROLOGIČNA MAGIJA PRI SRBAH: post 1/3

🌩 Železo, krik i hlěb-solj: Prva linija obrony

Kogda na srbsko selo nadvigala se črna hmura, seljanin je věděl: to idut «běle goveda» (nebesky skot), vodženi mrtvcami ili demonami. V Dragačevu grad srětali v polnom oružju.

⚔ Rassěkanje: Bitva s nebom

Glavny argument protiv grada — ostro železo. V hod išli sekira, kosa, sěrp i motyka. V selu Goračiči kosari, zastignuti v polju, nasadživali kosy na držaka naopak i mahali njimi na hmuru. Smatralo se, že tako možno «rassěkti» grad. Sekiry mětali v nebo ili vsekali v zemlju ostrijem vgoru, da by «razrubili grad na dvoje». V Guberevcah mužčiny mahali kosami i pěli: «Ej, hmura, ne idi na kosarev!».

Upotrěbljali takože i palky. Kostěvoval osoby posoh — «ustukač» (od slova ustuk — nazad). Toju palkoju, koju obyčajno gonet volov, mahali na hmuru s krikom: «Obrati se, byček, ne pušćaj tvojih bělyh goved!».

🦷 Zuby i nagota

Ako li grad vse-taki načinal biti, v hod išla magija těla. Trěba bylo uhvatiti prvu gradinu i sjesti ju (ili prěgryzti). V Takovu su věrili, že poslě togo grad odmah prěstane. Često su to dělali děti: «neporođeno dete» (poslědnje dětetce v rodině) ili prvorođeny.

Da by ustrašili hmuru, ženy v Dragačevu obběgali dom nage (ili vzdignuvši suknje). V selu Rogača ženy se sblěkali do naga, běgali okolo doma i kričali: «Okolo, bogo! Bokom, božok!». Smatralo se, že nagota odstrašivaje «čudo» (hmuru).

Takože hmuru plašili šumom: strělali iz pušek i prangij (mortirov), bili v praznu mělnicu, prinudžali revěti bykov i cviliti svinje.

🍞 Ugoščenje: Stol dlja demona

Ako sila ne pomagala, hmuru probovali umilostiviti. To je byl ritual «ugoščenja». Na dvor vynosili stolik («sofru»). Na nj stavili hlěb i solj, kladli lyžicy i vilicy.

Glavny atribut tu — Slavska svěča. To je svěča, ktora gorěla na familijnom prazdniku «Slava» (den svetogo zaštitnika roda). Ju hranili cěly rok i zažigali prěd hmuroju, věrųci v svetost Roda. Včasom na stol kladli i pashalno jajce, i božičny kolač. V Goračičah kričali: «Dlja nas hlěb i solj, trpeza dlja tebe pusta, Stanko-utopljenik!», prěganjajuči nezvanogo gosta.

ꏍꏍꏍꏍꏍꏍꏍ

👇 V tom opisanju vidimo dvě krajnosti: ili napadati na stihiju sekiroju i krikami, ili prostilati jej stol i srětati hlěbom-solju. Kako mislite, ktora taktika psihologično byla koristnějša dlja «starodavnogo» člověka v moment straha: izliti agresiju (pomahati kosoju) ili sdelati akt smirenja i darovanja (vynesti hlěb)?

Bolje podrobno o temě čtajte: N.I. Tolstoj «Očerki slavjanskogo jazyčestva».

#mitologijaslavjan #slavjanskamitologija